AmbifulWorksheets
Practice that never repeats
CBSE · Class 10 · Sanskrit

कृत्प्रत्ययाः

Standard difficulty · 20 questions · 40 marks · Time: 34 minutes

Name: Date: Score: ____ / 40

Show your working for Sections B and C. Answers are on the last page — try every question first!

Section A — Choose the correct answer8 × 1 = 8 marks
1.
‘दा + अनीयर्’ से बना शब्द (नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा एकवचन) है:
  1. दानीयम्
  2. दातव्यम्
  3. दत्तः
  4. दत्तवान्
2.
‘चिन्त् + तव्यत्’ से बना शब्द (नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा एकवचन) है:
  1. चिन्तनीयम्
  2. चिन्तयितव्यम्
  3. चिन्तितः
  4. चिन्तितवान्
3.
‘दृश् + क्तवतु’ से बना शब्द (पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन) है:
  1. द्रष्टव्यम्
  2. दृष्टवान्
  3. दर्शनीयम्
  4. दृष्टः
4.
‘ज्ञातव्यम्’ में कौन-सा प्रत्यय है?
  1. क्त
  2. तव्यत्
  3. क्तवतु
  4. अनीयर्
5.
‘पृष्टः’ में कौन-सा प्रत्यय है?
  1. क्तवतु
  2. अनीयर्
  3. क्त
  4. तव्यत्
6.
‘खादितः’ का प्रकृति-प्रत्यय विभाग है:
  1. खाद् + क्त
  2. खाद् + तव्यत्
  3. खाद् + क्तवतु
  4. खाद् + अनीयर्
7.
उचित पद चुनकर वाक्य पूरा कीजिए: बालिकाभिः आलस्यं ____। (त्यज् + तव्यत्)
  1. त्यक्तव्याः
  2. त्यक्तव्यम्
  3. त्यक्तव्या
  4. त्यक्तव्यः
8.
कर्तृवाच्य में भूतकाल के लिए कौन-सा प्रत्यय लगता है (जैसे गतवान्)?
  1. तुमुन्
  2. अनीयर्
  3. क्तवतु
  4. तव्यत्
Section B — Short answer8 × 2 = 16 marks
9.
प्रकृति और प्रत्यय जोड़कर शब्द लिखिए: पा + क्त (पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन)
10.
प्रकृति और प्रत्यय जोड़कर शब्द लिखिए: क्रीड् + क्तवतु (पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन)
11.
प्रकृति और प्रत्यय जोड़कर शब्द लिखिए: कृ + अनीयर् (नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा एकवचन)
12.
प्रकृति और प्रत्यय जोड़कर शब्द लिखिए: चल् + तव्यत् (नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा एकवचन)
13.
प्रकृति-प्रत्यय विभाग कीजिए: ‘द्रष्टव्यम्’
14.
प्रकृति-प्रत्यय विभाग कीजिए: ‘उदितः’
15.
कोष्ठक में दिए गए प्रकृति-प्रत्यय से उचित रूप बनाकर वाक्य पूरा कीजिए: बालिकाभिः अनुशासनं ____। (पाल् + अनीयर्)
16.
कोष्ठक में दिए गए प्रकृति-प्रत्यय से उचित रूप बनाकर वाक्य पूरा कीजिए: बालिका व्यायामं ____। (कृ + क्तवतु)
Section C — Word problems4 × 4 = 16 marks
17.
प्रकृति और प्रत्यय जोड़कर शब्द बनाइए (क्त, क्तवतु पुंलिङ्ग में; तव्यत्, अनीयर् नपुंसकलिङ्ग में; प्रथमा एकवचन): (क) नी + क्तवतु (ख) हस् + क्त (ग) श्रु + क्त
18.
इन शब्दों का प्रकृति-प्रत्यय विभाग कीजिए: (क) रक्षितव्यम् (ख) दृष्टः (ग) वदनीयम्
19.
कोष्ठक में दिए गए प्रकृति-प्रत्यय से उचित रूप बनाकर वाक्य पूरे कीजिए: (क) शिक्षकेण रोटिकाः ____। (खाद् + क्त) (ख) बालिकाभिः चित्रं ____। (दृश् + तव्यत्)
20.
‘त्यज्’ धातु (छोड़ना) से तव्यत्, अनीयर्, क्त और क्तवतु प्रत्यय लगाकर शब्द बनाइए।
AmbifulWorksheets
Practice that never repeats
CBSE · Class 10 · Sanskrit

Answer key

कृत्प्रत्ययाः · AW-10SK-KRP-2026-V1 · For parents — fold back or tear off before handing the sheet to your child.

QAnswerWorking
1(a) दानीयम्‘चाहिए’ / ‘योग्य’ (कर्मवाच्य में, कर्म के अनुसार लिङ्ग-वचन)
2(b) चिन्तयितव्यम्‘चाहिए’ / ‘योग्य’ (कर्मवाच्य में, कर्म के अनुसार लिङ्ग-वचन)
3(b) दृष्टवान्भूतकाल (कर्तृवाच्य, कर्ता के अनुसार)
4(b) तव्यत्ज्ञातव्यम् = ज्ञा + तव्यत्
5(c) क्तपृष्टः = प्रच्छ् + क्त
6(a) खाद् + क्त—
7(b) त्यक्तव्यम्तव्यत्: कर्म ‘आलस्यम्’ (नपुंसकलिङ्ग, एकवचन) के अनुसार
8(c) क्तवतु—
9पीतःभूतकाल (कर्मवाच्य, कर्म के अनुसार)
10क्रीडितवान्भूतकाल (कर्तृवाच्य, कर्ता के अनुसार)
11करणीयम्‘चाहिए’ / ‘योग्य’ (कर्मवाच्य में, कर्म के अनुसार लिङ्ग-वचन)
12चलितव्यम्‘चाहिए’ / ‘योग्य’ (कर्मवाच्य में, कर्म के अनुसार लिङ्ग-वचन)
13दृश् + तव्यत्—
14वद् + क्त—
15पालनीयम्अनीयर्: कर्म ‘अनुशासनम्’ (नपुंसकलिङ्ग, एकवचन) के अनुसार
16कृतवतीक्तवतु: कर्ता ‘बालिका’ (स्त्रीलिङ्ग, एकवचन) के अनुसार
17(क) नीतवान् (ख) हसितः (ग) श्रुतः—
18(क) रक्ष् + तव्यत् (ख) दृश् + क्त (ग) वद् + अनीयर्—
19(क) खादिताः (ख) द्रष्टव्यम्क्त: कर्म ‘रोटिकाः’ (स्त्रीलिङ्ग, बहुवचन) के अनुसार; तव्यत्: कर्म ‘चित्रम्’ (नपुंसकलिङ्ग, एकवचन) के अनुसार
20तव्यत्: त्यक्तव्यम्; अनीयर्: त्यजनीयम्; क्त: त्यक्तः; क्तवतु: त्यक्तवान्तव्यत्, अनीयर् नपुंसकलिङ्ग में; क्त, क्तवतु पुंलिङ्ग में (प्रथमा एकवचन)।