AmbifulWorksheets
Practice that never repeats
CBSE · Class 10 · Sanskrit

वाच्यपरिवर्तनम्

Standard difficulty · 20 questions · 40 marks · Time: 35 minutes

Name: Date: Score: ____ / 40

Show your working for Sections B and C. Answers are on the last page — try every question first!

Section A — Choose the correct answer8 × 1 = 8 marks
1.
‘बालकाः रोटिकां खादन्ति।’ — इस वाक्य का कर्मवाच्य रूप है:
  1. बालकैः रोटिका खाद्यते।
  2. बालकाः रोटिका खाद्यते।
  3. बालकैः रोटिकां खादन्ति।
  4. बालकैः रोटिका खाद्यन्ते।
2.
‘सः कार्यं करोति।’ — इस वाक्य का कर्मवाच्य रूप है:
  1. तेन कार्यं क्रियते।
  2. तेन कार्यं क्रियेते।
  3. सः कार्यं क्रियते।
  4. तेन कार्यं क्रियन्ते।
3.
‘मात्रा कन्दुकः क्षिप्यते।’ — इस वाक्य का कर्तृवाच्य रूप है:
  1. मात्रा कन्दुकं क्षिपति।
  2. माता कन्दुकं क्षिप्यते।
  3. माता कन्दुकं क्षिपतः।
  4. माता कन्दुकं क्षिपति।
4.
कर्मवाच्य की उचित क्रिया चुनिए: अस्माभिः पुस्तकं ____। (क्री)
  1. क्रीयेते
  2. क्रीयते
  3. क्रीयन्ते
  4. क्रीणाति
5.
कर्मवाच्य वाक्य में उचित कर्तृपद चुनिए: ____ आज्ञा पाल्यते। (अहम्)
  1. मम
  2. मह्यम्
  3. मया
  4. अहम्
6.
‘त्वं जीवसि।’ — इस वाक्य का भाववाच्य रूप है:
  1. त्वं जीव्यते।
  2. त्वया जीवसि।
  3. त्वया जीव्यते।
  4. त्वया जीव्यन्ते।
7.
‘तेन मञ्चे नृत्यते।’ — इस वाक्य में कौन-सा वाच्य है?
  1. कर्मवाच्यम्
  2. कर्तृवाच्यम्
  3. भाववाच्यम्
  4. कोई वाच्य नहीं
8.
कर्मवाच्य में क्रिया किसके अनुसार होती है?
  1. सदा उत्तमपुरुष में
  2. कर्म के पुरुष और वचन के अनुसार
  3. काल के अनुसार केवल
  4. सदा बहुवचन में
Section B — Short answer8 × 2 = 16 marks
9.
कर्मवाच्ये परिवर्तयत (कर्मवाच्य में बदलिए): ‘बालकौ भारं नयतः।’ → ‘बालकाभ्यां भारः ____।’
10.
कर्मवाच्ये परिवर्तयत (कर्मवाच्य में बदलिए): ‘कविः ओदनं पचति।’ → ‘कविना ओदनः ____।’
11.
कर्मवाच्ये परिवर्तयत (कर्मवाच्य में बदलिए): ‘छात्राः गीतं गायन्ति।’ → ‘____ गीतं गीयते।’
12.
कर्मवाच्ये परिवर्तयत (कर्मवाच्य में बदलिए): ‘अहं कविते लिखामि।’ → ‘____ कविते लिख्येते।’
13.
कर्मवाच्ये परिवर्तयत (कर्मवाच्य में बदलिए): ‘मातरः गीतं गायन्ति।’ → ‘मातृभिः ____ गीयते।’
14.
कर्तृवाच्ये परिवर्तयत (कर्तृवाच्य में बदलिए): ‘तैः कथा पठ्यते।’ → ‘ते कथां ____।’
15.
कर्तृवाच्ये परिवर्तयत (कर्तृवाच्य में बदलिए): ‘तैः ओदनः पच्यते।’ → ‘ते ओदनं ____।’
16.
भाववाच्ये परिवर्तयत (भाववाच्य में बदलिए): ‘यूयं कक्षायां तिष्ठथ।’ → ‘युष्माभिः कक्षायां ____।’
Section C — Word problems4 × 4 = 16 marks
17.
इन वाक्यों को कर्मवाच्य में बदलिए: (क) युवां जलं पिबथः। (ख) अहं गीतं गायामि। (ग) मातरः चित्रं रचयन्ति।
18.
इन वाक्यों को कर्तृवाच्य में बदलिए: (क) छात्राभ्यां दुग्धं पीयते। (ख) मात्रा पत्रं लिख्यते। (ग) कविभ्यां व्यायामः क्रियते।
19.
कर्मवाच्य की उचित क्रिया लिखकर वाक्य पूरे कीजिए: (क) युष्माभिः कविते ____। (रच्) (ख) मया भारः ____। (नी) (ग) कविना गीतं ____। (श्रु)
20.
(क) ‘कवयः उद्याने क्रीडन्ति।’ को भाववाच्य में बदलिए। (ख) ‘मातृभ्यां मञ्चे नृत्यते।’ को कर्तृवाच्य में बदलिए। (ग) भाववाच्य की क्रिया किस पुरुष और वचन में होती है?
AmbifulWorksheets
Practice that never repeats
CBSE · Class 10 · Sanskrit

Answer key

वाच्यपरिवर्तनम् · AW-10SK-VCH-2026-V1 · For parents — fold back or tear off before handing the sheet to your child.

QAnswerWorking
1(a) बालकैः रोटिका खाद्यते।कर्ता तृतीया में, कर्म प्रथमा में, क्रिया कर्म (प्रथमपुरुष, एकवचन) के अनुसार
2(a) तेन कार्यं क्रियते।कर्ता तृतीया में, कर्म प्रथमा में, क्रिया कर्म (प्रथमपुरुष, एकवचन) के अनुसार
3(d) माता कन्दुकं क्षिपति।क्रिया कर्ता (प्रथमपुरुष, एकवचन) के अनुसार
4(b) क्रीयतेकर्म ‘पुस्तकम्’: प्रथमपुरुष, एकवचन
5(c) मयाकर्मवाच्य में कर्ता तृतीया विभक्ति में
6(c) त्वया जीव्यते।भाववाच्य में कर्ता तृतीया में, क्रिया प्रथमपुरुष एकवचन में
7(c) भाववाच्यम्—
8(b) कर्म के पुरुष और वचन के अनुसार—
9नीयतेनीय + ते (प्रथमपुरुष, एकवचन)
10पच्यतेपच्य + ते (प्रथमपुरुष, एकवचन)
11छात्रैःकर्ता तृतीया विभक्ति में
12मयाकर्ता तृतीया विभक्ति में
13गीतम्कर्म प्रथमा विभक्ति में
14पठन्तिप्रथमपुरुष, बहुवचन
15पचन्तिप्रथमपुरुष, बहुवचन
16स्थीयतेप्रथमपुरुष, एकवचन
17(क) युवाभ्यां जलं पीयते। (ख) मया गीतं गीयते। (ग) मातृभिः चित्रं रच्यते।कर्ता तृतीया में, कर्म प्रथमा में, क्रिया कर्म के अनुसार।
18(क) छात्रौ दुग्धं पिबतः। (ख) माता पत्रं लिखति। (ग) कवी व्यायामं कुरुतः।कर्ता प्रथमा में, कर्म द्वितीया में, क्रिया कर्ता के अनुसार।
19(क) रच्येते (ख) नीयते (ग) श्रूयते—
20(क) कविभिः उद्याने क्रीड्यते। (ख) मातरौ मञ्चे नृत्यतः। (ग) प्रथमपुरुष, एकवचन—