AmbifulWorksheets
Practice that never repeats
CBSE · Class 9 · Sanskrit

प्रत्ययाः

Standard difficulty · 20 questions · 40 marks · Time: 34 minutes

Name: Date: Score: ____ / 40

Show your working for Sections B and C. Answers are on the last page — try every question first!

Section A — Choose the correct answer8 × 1 = 8 marks
1.
‘कृ + क्त्वा’ से बना शब्द है:
  1. कृतः
  2. कुर्वन्
  3. कृतवान्
  4. कृत्वा
2.
‘चल् + तुमुन्’ से बना शब्द है:
  1. चलन्
  2. चलित्वा
  3. चलितः
  4. चलितुम्
3.
‘नृत् + क्त्वा’ से बना शब्द है:
  1. नृत्यन्
  2. नर्तित्वा
  3. नृत्तवान्
  4. नृत्तः
4.
‘ददत्’ में कौन-सा प्रत्यय है?
  1. क्त
  2. शानच्
  3. ल्यप्
  4. शतृ
5.
‘विज्ञाय’ में कौन-सा प्रत्यय है?
  1. क्तवतु
  2. क्त
  3. ल्यप्
  4. शतृ
6.
‘उक्त्वा’ का प्रकृति-प्रत्यय विभाग है:
  1. वच् + ल्यप्
  2. वच् + क्त्वा
  3. वच् + क्त
  4. वच् + शानच्
7.
उचित पद चुनकर वाक्य पूरा कीजिए: सीमा उत्तरम् ____ इच्छति।
  1. जानन्
  2. ज्ञातुम्
  3. ज्ञातः
  4. ज्ञात्वा
8.
‘पठितः’, ‘गतः’, ‘कृतः’ — इन शब्दों में कौन-सा प्रत्यय है?
  1. क्त
  2. शानच्
  3. शतृ
  4. क्त्वा
Section B — Short answer8 × 2 = 16 marks
9.
प्रकृति और प्रत्यय जोड़कर शब्द लिखिए: नृत् + क्तवतु (पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन)
10.
प्रकृति और प्रत्यय जोड़कर शब्द लिखिए: सेव् + शानच् (पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन)
11.
प्रकृति और प्रत्यय जोड़कर शब्द लिखिए: पा + तुमुन्
12.
प्रकृति और प्रत्यय जोड़कर शब्द लिखिए: स्था + क्त (पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन)
13.
प्रकृति-प्रत्यय विभाग कीजिए: ‘नीतः’
14.
प्रकृति-प्रत्यय विभाग कीजिए: ‘कथितवान्’
15.
कोष्ठक में दिए गए प्रकृति-प्रत्यय से शब्द बनाकर वाक्य पूरा कीजिए: विनयः पुस्तकम् ____ इच्छति। (दा + तुमुन्)
16.
कोष्ठक में दिए गए प्रकृति-प्रत्यय से शब्द बनाकर वाक्य पूरा कीजिए: प्रिया भोजनम् ____ गृहम् आगच्छति। (भुज् + क्त्वा)
Section C — Word problems4 × 4 = 16 marks
17.
प्रकृति और प्रत्यय जोड़कर शब्द बनाइए: (क) अव + तॄ + ल्यप् (ख) आ + कृष् + ल्यप् (ग) आ + गम् + ल्यप्
18.
इन शब्दों का प्रकृति-प्रत्यय विभाग कीजिए: (क) आकृष्य (ख) धावितुम् (ग) रचयन्
19.
कोष्ठक में दिए गए प्रकृति-प्रत्यय से शब्द बनाकर वाक्य पूरे कीजिए: (क) अनिता उत्तरम् ____ इच्छति। (ज्ञा + तुमुन्) (ख) अनिता भोजनम् ____ गृहम् आगच्छति। (भुज् + क्त्वा)
20.
‘पठ्’ धातु (पढ़ना) से क्त्वा, तुमुन्, क्त, क्तवतु और शतृ प्रत्यय लगाकर शब्द बनाइए।
AmbifulWorksheets
Practice that never repeats
CBSE · Class 9 · Sanskrit

Answer key

प्रत्ययाः · AW-9SK-PRT-2026-V1 · For parents — fold back or tear off before handing the sheet to your child.

QAnswerWorking
1(d) कृत्वा‘करके’ (पूर्वकालिक क्रिया, उपसर्ग के बिना)
2(d) चलितुम्‘के लिए’ (निमित्त)
3(b) नर्तित्वा‘करके’ (पूर्वकालिक क्रिया, उपसर्ग के बिना)
4(d) शतृददत् = दा + शतृ
5(c) ल्यप्विज्ञाय = वि + ज्ञा + ल्यप्
6(b) वच् + क्त्वा—
7(b) ज्ञातुम्ज्ञा + तुमुन्
8(a) क्त—
9नृत्तवान्भूतकाल (कर्तृवाच्य)
10सेवमानः‘करता हुआ’ (आत्मनेपद)
11पातुम्‘के लिए’ (निमित्त)
12स्थितःभूतकाल (कर्मवाच्य/भाववाच्य)
13नी + क्त—
14कथ् + क्तवतु—
15दातुम्—
16भुक्त्वा—
17(क) अवतीर्य (ख) आकृष्य (ग) आगत्य—
18(क) आ + कृष् + ल्यप् (ख) धाव् + तुमुन् (ग) रच् + शतृ—
19(क) ज्ञातुम् (ख) भुक्त्वा—
20क्त्वा: पठित्वा; तुमुन्: पठितुम्; क्त: पठितः; क्तवतु: पठितवान्; शतृ: पठन्क्त, क्तवतु और शतृ पुंलिङ्ग प्रथमा एकवचन में।