Worksheets › Class 9 › अपठितगद्यांशः › Cheat sheet
Class 9 अपठितगद्यांशः: cheat sheet
CBSE Sanskrit. अपठित संस्कृत गद्यांश: एकपदेन और पूर्णवाक्येन उत्तर, शीर्षक, कर्ता-क्रिया, विशेषण-विशेष्य, सर्वनाम, पर्याय और विलोम।
Key ideas
- पहले पूरा गद्यांश पढ़ें, फिर प्रश्न का प्रश्नवाचक पद (कः, किम्, कति, कदा, केन, कुत्र) देखकर गद्यांश में वही वाक्य खोजें।
- एकपदेन उत्तरत का अर्थ है एक पद में उत्तर: छात्राः केन सह अगच्छन्? शिक्षकेण।
- पूर्णवाक्येन उत्तरत का अर्थ है पूरे वाक्य में उत्तर, जो गद्यांश के वाक्य से लिया जाए और प्रश्न की क्रिया दोहराए।
- शीर्षक छोटा हो और पूरे गद्यांश का मुख्य भाव बताए: सुन्दरम् उद्यानम्, अस्माकं पुस्तकालयः।
- क्रिया का कर्ता उसी वचन और पुरुष में होता है: खगाः कूजन्ति (बहुवचन), उद्यानपालः सिञ्चति (एकवचन)।
- विशेषण का विशेष्य वह संज्ञा है जिसका वह गुण बताए, और दोनों का लिङ्ग, विभक्ति, वचन एक होता है: विशालाः वृक्षाः, शुद्धः वायुः।
Remember
| प्रश्नवाचक पद | कः/का (कौन), किम् (क्या), कति (कितने), कदा (कब), कुत्र (कहाँ), केन (किससे), कीदृशः (कैसा) |
| पर्याय (समान अर्थ) | खगाः = पक्षिणः; वृक्षाः = तरवः; पुष्पाणि = कुसुमानि; समीपे = निकटे |
| विलोम (विपरीत अर्थ) | शुद्धः ↔ अशुद्धः; स्वच्छम् ↔ मलिनम्; मधुराणि ↔ कटूनि; सायङ्काले ↔ प्रातःकाले |
| सर्वनाम | सः, सा, ते पहले आई संज्ञा के स्थान पर आते हैं: ते = छात्राः, सः = उद्यानपालः |
Watch out
- एकपदेन प्रश्न का उत्तर पूरे वाक्य में लिखना, या पूर्णवाक्येन प्रश्न का एक पद में।
- उत्तर अपने शब्दों में बदल देना: उत्तर गद्यांश के पदों से ही लिखें।
- शीर्षक में गद्यांश की केवल एक छोटी बात लिखना, मुख्य भाव नहीं।
Worked example
गद्यांश पढ़कर उत्तर दीजिए। भारते षट् ऋतवः भवन्ति। तेषु अमिताय वर्षर्तुः सर्वाधिकं रोचते। वर्षर्तौ आकाशे मेघाः गर्जन्ति। प्रभूतं जलं वर्षति। मयूराः नृत्यन्ति। वर्षर्तौ अमितः प्रतिदिनं कागदनौकाः जले चालयति। अमितः वदति, “सर्वे ऋतवः सुन्दराः सन्ति, परं वर्षर्तुः मम प्रियतमः ऋतुः।” ‘जलदाः’ इति पदस्य पर्यायपदं गद्यांशात् चित्वा लिखत।
Working: ‘जलदाः’ और ‘मेघाः’ का अर्थ एक है; गद्यांश में: वर्षर्तौ आकाशे मेघाः गर्जन्ति।
Answer: मेघाः
Practise अपठितगद्यांशः
Revise with this page, then practise: every अपठितगद्यांशः sheet in the app is new, with an answer key and working.
Coming soon for Android and iPhone.